Na terenie Wielkopolski (zabór pruski) pierwszy rower pojawił się w 1876 roku w Poznaniu. Rower ten został później podarowany poznańskiemu „Sokołowi”, który powstał w 1886 r.
Zaborcy nie dopuszczali Polaków do niemieckich klubów sportowych. Polski ruch sportowy zaczął się rozwijać dopiero kiedy powstawały towarzystwa sokole. Pierwsze gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” zaczęło działać już pod koniec 1884 roku w Inowrocławiu.
Inowrocławianie dali przykład i wkrótce, a dokładnie 2 lata później (w 1886) powstały kolejne gniazda w Poznaniu i Bydgoszczy, w 1887 w Gnieźnie, a w 1893 w Kruszwicy. Na Pomorzu i ziemi chełmińskiej powstały kolejno w Grudziądzu i Toruniu w 1894, a w Chełmnie, Chełmży i Świeciu w 1895 roku. A następnie powstały w Nowem, Osiu, Grucznie.
W Gniazdach Sokolich zaczęły powstawać różne nieformalne grupki „kołowników”. Polskie kolarstwo w zaborze pruskim miało początkowo charakter przede wszystkim turystyki rowerowej. Poznańskie TG „Sokół” na przełomie XIX i XX wieku organizowało wycieczki rowerowe do pobliskich okolic pod poznańskich, jak Kórnik czy Szamotuły oraz na Kujawy. Wycieczki rowerowe proponowane poznaniakom narodowości polskiej – zazwyczaj organizowane w celu turystycznym i poznawczym - kończyły się często spotkaniami towarzyskimi z miejscową ludnością.
W 1894 r. utworzono pierwszy oddział „kołowników” przy Sokole poznańskim, a trzy lata później w Gnieźnie.
W 1898 r. powstał przy „Sokole” inowrocławskim oddział „kołowników”. A rowery były bardzo drogie, dlatego właściciel sklepu rowerowego w Inowrocławiu, prowadził wypożyczalnię welocypedów i bicykli. Rosła popularność roweru, coraz częściej organizowane były wycieczki „kołowników”, pionierzy kolarstwa integrowali młodzież wokół spraw polskich oraz zapoznawali się z przeszłością i zabytkami (czyli były to początki krajoznawstwa). Pierwszą wspólną wielodniową wycieczkę „kołownicy” odbyli latem 1898 r., mianowicie z Inowrocławia, Gniezna i Poznania zjechali się do Kruszwicy, gdzie Sokół Nadgoplański też skupiał grono „kołowników”.
Obok działalności turystycznej i krajoznawczej Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” prowadziło działalność kolarstwa sportowego wśród młodzieży. Polski sportowy oddział kołowników (bo tak nazywano kiedyś kolarzy) powstał w Poznaniu w 1895 r. i liczył na początku 30 osób. Każdy kolarz należący do poznańskiego „Sokoła” musiał posiadać własny rower. Na to mogli sobie pozwolić tylko ludzie bogaci, gdyż sprzęt taki był stosunkowo drogi. W 1897 rozegrano wyścig rowerowy na dystansie 100 km z Poznania do Gniezna i z powrotem.